Wat is een 'Space Blanket' en hoe gebruik je het tegen shock? | Materiaal | space-blanket-gebruiken-uitleg

Redactie BATTL

Redactie

Een space blanket, of thermische deken, is een van die dingen die je in je bug-out bag stopt en dan vergeet totdat je het écht nodig hebt. Het is een dun, lichtgewicht velletje met een gouden of zilveren coating dat wonderen kan doen als je in de problemen komt.

Vooral bij shock – een levensbedreigende toestand waarbij je lichaam het begeeft – kan dit simpele stukje materiaal het verschil maken tussen instorten of overleven. We gaan niet lullen; we duiken direct in hoe je dit ding gebruikt, stap voor stap, zonder poespas.

Wat is een space blanket eigenlijk?

Een space blanket is een dunne polyester folie met aan één kant een metaalachtige coating, meestal aluminium.

Het is ontworpen om lichaamswarmte te reflecteren en kou buiten te houden. In de prepping-wereld is het een standaard item in elke noodkit, van de goedkope varianten van €2 tot de betere merken zoals Adventure Medical Kits of SOLAS-gecertificeerde dekens voor €10-15.

Het weegt amper 50 gram en past in je broekzak. Waarom helpt het bij shock? Shock treedt op als je bloedcirculatie instort, vaak door verwondingen, uitdroging of onderkoeling. Je lichaam koelt snel af en je organen krijgen geen zuurstof meer.

Een space blanket houdt je warmte vast, stabiliseert je temperatuur en geeft je lichaam de kans om te herstellen.

Zonder deze deken verlies je in koude omstandigheden tot 90% van je lichaamswarmte via straling – een space blanket reduceert dat tot minder dan 10%.

Wat heb je nodig?

Voor dit proces heb je niet veel nodig, maar elk detail telt in een noodsituatie.

• Een space blanket: kies een kwalitatieve zoals de SOLAS-gecertificeerde variant (€8-12, bijvoorbeeld van het merk Tact Bivvy). Vermijd de ultra-dunne festivaldekens van €2; die scheuren snel.
• Een veilige, droge plek: zoek schaduw of beschutting tegen wind en regen. Minimaal 2x2 meter ruimte voor beweging.
• Extra isolatiemateriaal: een slaapzak, deken of isolerende mat (R-value van minimaal 3, zoals een Therm-a-Rest pad).
• Medische basis: verbandmiddelen, pijnstillers (paracetamol, 500mg tabletten), en een fles water (minimaal 500ml).
• Tijd: reken op 5-10 minuten voor de eerste handelingen, en 20-30 minuten voor volledige stabilisatie.

Zorg dat je de volgende spullen bij de hand hebt voordat je begint. Dit is je basisuitrusting voor shock-behandeling met een space blanket. Heb je deze niet? Geen paniek – een ruwe plastic zeil (5x5 meter, €5 bij de bouwmarkt) werkt ook als noodoplossing, maar een echte space blanket is superieur door de reflecterende laag. Vergeet ook niet om een complete burn kit voor open vuur klaar te leggen voor je kookplaats.

Stap-voor-stap: Space blanket gebruiken tegen shock

Shock is een noodgeval – handel snel maar gecontroleerd. Leer hoe je shock herkent en behandelt in een noodsituatie. Volg deze stappen in volgorde; oefen dit thuis een keer zodat het spiergeheugen wordt.

1. Beoordeel de situatie en stabiliseer de persoon (1-2 minuten).
   Check eerst of er direct gevaar is, zoals bloedingen of ademnood. Leg de persoon plat op de rug, met benen iets omhoog (10-15 cm verhoging met een rol kleding) om de bloedtoevoer naar het hart te verbeteren. Controleer ademhaling: als die stopt, start direct reanimatie. Gebruik handschoenen als je ze hebt (nitril, €5 per paar). Veelgemaakte fout: niet controleren op verwondingen – doe dit altijd eerst om shock te voorkomen.

2. Verwijder natte kleding (2-3 minuten).
   Nat textiel trekt warmte weg, vooral bij onderkoeling. Trek voorzichtig sokken, shirt en broek uit, maar houd de persoon warm met een handdoek of je eigen jas tijdelijk. Snijd kleding door bij ernstige verwondingen met een zakmes (bijv. Opinel, €15). Mat: voor volwassenen, verwijder laag per laag; voor kinderen, houd één laag aan als het niet nat is. Fout: te ruw trekken – dat verergert pijn en shock.

3. Leg de space blanket direct op de huid (1 minuut).
   Vouw de deken open (standaard maat is 140x210 cm) en leg de reflecterende kant naar binnen, tegen het lichaam. Begin bij de borst en trek het omhoog tot de kin, dan naar beneden over de benen. Zorg dat de randen niet opkrullen – vouw ze onder het lichaam of zet vast met stenen. Tijd: dit duurt amper 30 seconden. Veelgemaakte fout: de gouden kant naar buiten draaien – dat reflecteert kou in plaats van warmte.

4. Wikkel de persoon volledig in (2-3 minuten).
   Draai de space blanket strak om het lichaam, als een burrito. Dek armen, benen en hoofd af – het hoofd verliest 30% warmte. Gebruik tape (ducttape, €4 per rol) of touw om het vast te zetten, maar niet te strak om de bloedcirculatie niet te belemmeren. Voor volwassenen: wikkel tot de schouders; voor kinderen, laat het gezicht vrij. Fout: te los wikkelen – kou ontsnapt via gaten.

5. Voeg isolatie toe en houd warm (5-10 minuten).
   Leg er een slaapzak of extra deken overheen (bijv. een Snugpak Jungle Blanket, €40). Zet een isolatiemat onder de persoon om grondkou te weren. Geef kleine slokjes water als de persoon bij bewustzijn is (max 100ml per 10 minuten). Monitor temperatuur: voel aan de hals – als het koud aanvoelt, controleer de wikkel. Tijd: blijf 20-30 minuten observeren. Fout: te veel water geven – dat verergert misselijkheid bij shock.

6. Monitor en bel hulp (voortdurend).
   Check elke 5 minuten de ademhaling, pols en bewustzijn. Gebruik een zaklamp (bijv. Fenix, €30) in het donker. Bel 112 zodra stabiel – geef locatie door via GPS of kaart. Als de persoon bijkomt, houd hem warm en rustig. Fout: te vroeg optillen – dat verstoort de circulatie.

Veelgemaakte fouten en hoe ze te voorkomen

Een van de grootste fouten is het verkeerd omgaan met de reflecterende kant.

Als je de gouden laag naar buiten draait, reflecteer je koude van de omgeving terug naar het lichaam, in plaats van warmte vast te houden. Oefen dit thuis: vouw je deken en check de labels – de meeste hebben een duidelijke markering. Een andere valkuil is het negeren van omgevingsfactoren.

In een survival-scenario, zoals een winterkampeervakantie, leg je de space blanket niet direct op sneeuw; leg er eerst een zeil of mat onder. Prijzen voor accessoires: een basis zeil van 3x3 meter kost €6, een R-value 4 mat €25.

Te strak wikkelen beperkt ademhaling – test dit op jezelf: als je niet diep kunt inademen, maak losser.

Ook vergeten mensen de tijd: shock kan uren duren, dus blijf observeren. In een prepping-kit, zoals die van Mountain House of ReadyWise (€50-100 voor een weekvoorraad), zit vaak een space blanket – check of die SOLAS-gecertificeerd is voor betrouwbaarheid.

Verificatie-checklist

Gebruik deze lijst na elke handeling om te controleren of je alles goed doet.

• ✓ Persoon stabiel? Ademt normaal, pols voelbaar (60-100 slagen per minuut).
• ✓ Space blanket correct gelegd? Reflecterende kant naar binnen, volledig afgedekt zonder gaten.
• ✓ Kleding nat? Verwijderd en vervangen door droge lagen of deken.
• ✓ Extra isolatie toegevoegd? Slaapzak of mat onder en boven, warmte vastgehouden.
• ✓ Geen fouten gemaakt? Geen te strakke wikkel, geen koude reflectie, water met mate.
• ✓ Hulp gebeld? 112 geactiveerd binnen 10 minuten, locatie doorgegeven.
• ✓ Temperatuur stabiel? Hals voelt warm aan, geen rillen meer na 20 minuten.

Print 'm uit voor je noodkit of leer 'm uit je hoofd. Als je alles afvinkt, ben je goed bezig.

Oefen dit met je partner of gezin – in een echte noodsituatie telt elke seconde. Een space blanket is je eerste verdediging tegen shock; leer ook hoe je een gebroken been spalkt met natuurlijke materialen voor het beste resultaat. Blijf voorbereid, stay safe.